Stel je voor...
Zijn we net zo verrukt van een abstract monochroom als van een rijk figuratief tafereel? Neem een detail uit een figuratief Laatste Avondmaal van Philippe de Champaigne in het Louvre. Het tafellinnen is opvallend realistisch, maar ook 'actueel', in de zin dat het object en de handeling aanwezig worden gemaakt. De textuur, de plooien, de manier waarop het kleed valt... het tafellaken lijkt bijna tastbaar en de handeling om het open te vouwen en op tafel te leggen is zichtbaar.
De beschouwing van het tafelkleed brengt ons in een nieuwe ruimte, waar we gevoelig zijn voor "de innerlijke resonantie van de vorm" (1). Het object maakt plaats voor kleur en vooral voor lijn, die niet langer het zichtbare imiteert maar "zichtbaar maakt", want lijn is "de zuiverheid van een wording der dingen" (2). Het is niet langer het tafelkleed dat de geest bezighoudt, maar een uitgestrektheid van lichtgevend wit doorkruist door een lijn van iets donkerder wit, zoals Barnett Newmans The Voice. Het tafelkleed is geabstraheerd.
Salomon Slijper, een groot verzamelaar van Mondriaans werk, zei dat het even had geduurd voordat hij gewend was aan het eerste abstracte schilderij dat hij ooit had gezien. Een paar weken later gaf hij toe dat het schilderij een effect op hem had gehad. Maar, zei hij, het kostte hem jaren "om te begrijpen dat de aantrekkingskracht van het schilderij lag in Mondriaans onverzettelijke vastberadenheid om de basis van het bestaan te bereiken." (3)
Clara Pagnussatt
1. Wassily Kandinsky, Het spirituele in de kunst, 1912
2. Paul Klee, geciteerd door Maurice Merleau-Ponty in L'œil et l'esprit, 1960.
3. Cf. Press Kit voor de tentoonstelling Mondrian Figuratif, Musée Marmottan Monet, 2019
Werken :
Philippe de Champaigne, Het laatste avondmaal, ca. 1652 - Musée du Louvre - © : CP
Barnett Newman, De stem, 1950 - MoMA (fotocredit)
